Van bướm tay quay AUT

Van bướm tay quay AUT là gì ?

Van bướm tay quay AUT là loại van công nghiệp dùng để đóng, mở hoặc điều tiết lưu lượng lưu chất trong đường ống. Đĩa van có dạng cánh bướm, được điều khiển bằng bộ truyền động tay quay (hộp số tay quay). AUT là thương hiệu van công nghiệp được phân phối khá rộng tại Việt Nam, với nhiều dòng sản phẩm phục vụ hệ thống cấp thoát nước, phòng cháy chữa cháy và sản xuất công nghiệp.

Khác với van bướm tay gạt, loại van này không thao tác bằng cách bẻ cần gạt một góc 90 độ. Người vận hành xoay vô lăng, và chuyển động quay được truyền qua cặp bánh răng trong hộp số để làm đĩa van xoay từ từ. 

Nhờ vậy lực thao tác nhẹ hơn nhiều, việc đóng mở êm hơn và có thể dừng đĩa van ở bất kỳ vị trí trung gian nào. Với các đường ống kích thước lớn, nơi tay gạt không còn đủ lực hoặc không đảm bảo an toàn, van bướm tay quay gần như là lựa chọn mặc định.

Cấu tạo và thông số kỹ thuật của Van bướm tay quay AUT

Van gồm hai cụm chính là thân van và bộ truyền động tay quay. Thân van thường được đúc bằng gang cầu hoặc gang xám, một số dòng dùng thép đúc hay inox cho môi trường khắc nghiệt. Bên trong thân là đĩa van, vật liệu phổ biến là gang cầu phủ epoxy, inox 304 hoặc inox 316, hoặc thép mạ niken tùy môi trường làm việc. 

Đĩa van được gắn lên trục van, thường làm bằng inox 410 hoặc 420 để chịu lực xoắn và chống ăn mòn. Giữa đĩa và thân là gioăng làm kín, chủ yếu bằng cao su EPDM, NBR hoặc PTFE, có tác dụng bảo đảm độ kín khi van đóng hoàn toàn. Phía trên thân van là mặt bích lắp hộp số, trong hộp số có bộ bánh răng trục vít, vô lăng ở bên ngoài và kim chỉ thị vị trí đóng mở để người vận hành quan sát được trạng thái van.

Về kiểu lắp, van bướm tay quay AUT thường có ba dạng: kẹp (wafer), có tai bắt bu lông xuyên suốt (lug) và nối bích hai mặt (flange). Dạng wafer gọn nhẹ, kinh tế và dễ lắp nhất. Dạng lug phù hợp khi cần tháo một phía đường ống để bảo trì mà không ảnh hưởng đoạn còn lại. 

Dạng bích có độ bền cơ học và độ kín cao, thích hợp với đường ống áp lực lớn. Dải kích thước phổ biến bắt đầu từ khoảng DN50 và kéo dài đến DN300, DN400 hoặc lớn hơn tùy dòng. Áp suất làm việc thường ở mức PN10, PN16, một số dòng đạt PN25 hoặc theo tiêu chuẩn Class 150. 

Nhiệt độ làm việc phụ thuộc vật liệu gioăng, với EPDM thường từ khoảng -10 đến 120 độ C. Tiêu chuẩn mặt bích hay gặp là JIS 10K, DIN, ANSI hoặc BS. Các số liệu trên chỉ mang tính tham khảo chung cho nhóm sản phẩm này. 

Tìm kiếm không cho ra catalogue chính thức của AUT, nên tôi lập bảng dưới đây theo thông số phổ biến của van bướm tay quay (vô lăng, hộp số) dạng wafer/lug. Một số mục là giá trị tham khảo, bạn cần đối chiếu với catalogue của hãng hoặc nhà phân phối (AUT Malaysia, phân phối tại Việt Nam qua Âu Việt) trước khi đưa vào hồ sơ kỹ thuật, báo giá hay hợp đồng.

Bảng thông số kỹ thuật: Van bướm tay quay AUT

Vật liệu cấu tạo

Kích thước và cấp áp

Nguyên lý hoạt động của Van bướm tay quay AUT

Khi người vận hành xoay vô lăng, chuyển động quay được truyền vào trục vít trong hộp số. Trục vít ăn khớp với bánh vít, giảm tốc độ quay và khuếch đại mô-men xoắn. Bánh vít nối với trục van nên làm đĩa van quay một góc 90 độ giữa hai trạng thái. 

Ở vị trí mở hoàn toàn, mặt đĩa nằm song song với dòng chảy và chất lỏng đi qua với tổn thất áp suất thấp. Khi xoay vô lăng theo chiều ngược lại, đĩa van quay dần sang vị trí vuông góc với dòng chảy và ép sát vào gioăng, cắt hoàn toàn dòng lưu chất.

Cơ cấu trục vít bánh vít còn có đặc tính tự hãm. Áp lực dòng chảy tác động lên đĩa van không thể làm vô lăng quay ngược, nên đĩa van giữ nguyên vị trí đã đặt mà không cần khóa phụ. Chính đặc tính này cho phép van được dùng để điều tiết lưu lượng ở mức độ vừa phải, bằng cách dừng đĩa ở các góc mở trung gian.

Ưu điểm và nhược điểm của Van bướm tay quay AUT

Ưu điểm lớn nhất là thao tác nhẹ nhàng và chính xác. Nhờ hộp số giảm tốc, một người có thể đóng mở van cỡ lớn mà không cần dùng lực lớn, đồng thời hạn chế hiện tượng búa nước do đóng van đột ngột, vốn là nguyên nhân gây hư hỏng đường ống và thiết bị. 

Kết cấu van gọn, nhẹ hơn nhiều so với van cổng hay van cầu cùng kích thước, nên tiết kiệm không gian lắp đặt và chi phí giá đỡ. Giá thành hợp lý, bảo trì đơn giản, ít bộ phận chuyển động và tuổi thọ tốt khi vận hành đúng điều kiện. Kim chỉ thị giúp nhận biết nhanh trạng thái van, thuận lợi cho việc kiểm tra định kỳ.

Về nhược điểm, đĩa van luôn nằm trong lòng đường ống ngay cả khi mở hoàn toàn, nên gây tổn thất áp suất nhất định và có thể bị bám cặn nếu lưu chất chứa nhiều tạp chất. Khả năng điều tiết lưu lượng chính xác không bằng van điều khiển chuyên dụng, vì đặc tính dòng chảy của van bướm không tuyến tính ở các góc mở nhỏ. 

Độ kín của gioăng cao su bị giới hạn bởi nhiệt độ và hóa chất, nên với môi trường nhiệt độ cao hoặc ăn mòn mạnh phải chọn vật liệu đặc biệt, làm tăng chi phí. Ngoài ra, so với van tay gạt, van tay quay có thời gian đóng mở chậm hơn, không phù hợp với những vị trí cần ngắt dòng khẩn cấp trong vài giây.

Ứng dụng của Van bướm tay quay AUT

Van bướm tay quay AUT xuất hiện trong rất nhiều lĩnh vực. Trong hệ thống cấp nước sạch và xử lý nước thải, van dùng để cô lập từng nhánh ống, điều chỉnh lưu lượng ở trạm bơm, bể lọc và nhà máy xử lý. Trong hệ thống phòng cháy chữa cháy, van thường được lắp trên đường ống chính, trước bơm hoặc trước các cụm van báo động, để khóa hoặc mở nước khi bảo trì. Hệ thống điều hòa không khí trung tâm (HVAC) cũng dùng loại van này ở đường nước lạnh và nước giải nhiệt. 

Ngoài ra, van có mặt trong các nhà máy thực phẩm, đồ uống, hóa chất nhẹ, dệt nhuộm, nhiệt điện và các tòa nhà cao tầng. Tùy môi trường làm việc, người dùng chọn vật liệu đĩa và gioăng phù hợp, ví dụ đĩa inox với lưu chất có tính ăn mòn nhẹ hoặc yêu cầu vệ sinh, gioăng PTFE khi cần chịu hóa chất.

Hướng dẫn sử dụng Van bướm tay quay AUT

Trước khi lắp đặt, cần kiểm tra thông số trên thân van, gồm kích thước, áp suất định mức, vật liệu, rồi đối chiếu với yêu cầu của hệ thống. Đường ống phải được vệ sinh sạch, loại bỏ xỉ hàn, cát và mảnh vụn để tránh làm xước gioăng hoặc kẹt đĩa van. 

Hai mặt bích đối diện cần song song và đồng tâm với van. Khi lắp, nên để đĩa van ở vị trí mở nhẹ để không va vào mặt bích ống, đặc biệt với loại wafer và lug. Các bu lông được siết dần theo thứ tự chéo, đều tay, nhằm bảo đảm gioăng chịu lực đồng đều và không bị rò rỉ.

Khi vận hành, xoay vô lăng từ từ theo chiều kim đồng hồ để đóng và ngược chiều kim đồng hồ để mở, quan sát kim chỉ thị cho đến khi đĩa van đạt vị trí cuối hành trình. 

Không nên dùng thêm cần nối dài hoặc tác động lực quá mức lên vô lăng vì dễ làm hỏng bánh răng và biến dạng gioăng. Nếu cần điều tiết, hãy xoay đến góc mở mong muốn rồi giữ nguyên, hộp số sẽ tự hãm vị trí đó. Sau khi lắp xong, nên thử áp suất hệ thống và kiểm tra các mối nối trước khi đưa vào chạy chính thức.

Lưu ý khi sử dụng Van bướm tay quay AUT

Điều quan trọng đầu tiên là chọn đúng vật liệu thân, đĩa và gioăng theo loại lưu chất, nhiệt độ và áp suất thực tế, vì chọn sai có thể làm gioăng nhanh lão hóa hoặc đĩa bị ăn mòn chỉ sau thời gian ngắn. Không vận hành van vượt áp suất và nhiệt độ cho phép của nhà sản xuất. 

Tránh để van ở trạng thái đóng hoặc mở cố định suốt nhiều tháng mà không thao tác, vì cặn bám có thể làm cứng trục và gioăng. Nên đóng mở thử định kỳ, khoảng ba đến sáu tháng một lần, để giữ van hoạt động trơn tru.

Trong quá trình sử dụng, cần kiểm tra định kỳ hiện tượng rò rỉ ở trục van và mặt bích, tra mỡ bôi trơn cho hộp số theo khuyến cáo và vệ sinh bên ngoài để tránh bụi bẩn tích tụ. Khi cần thay gioăng hoặc sửa chữa, phải xả áp và cô lập đoạn ống trước, tuyệt đối không tháo van khi đường ống còn áp lực. 

Nên mua sản phẩm tại đơn vị phân phối uy tín, có đầy đủ chứng từ nguồn gốc xuất xứ và chứng nhận chất lượng, đồng thời yêu cầu catalogue kỹ thuật để đối chiếu thông số. Với những hệ thống quan trọng, bạn nên tham khảo ý kiến kỹ sư hoặc đơn vị tư vấn để chọn đúng kích thước và chủng loại van trước khi đặt hàng.