Van bi tay gạt DN15

Van Bi Tay Gạt DN15 là gì ?

Van bi (ball valve) là loại van đóng mở dòng chảy bằng một viên bi tròn có lỗ khoan xuyên tâm. Trong thực tế, dòng van gạt inox là kiểu van bi được dùng phổ biến nhất nhờ thao tác nhanh bằng tay gạt và khả năng chống ăn mòn tốt. Khi lỗ khoan thẳng hàng với đường ống, lưu chất đi qua tự do. Khi viên bi xoay 90 độ, phần thân đặc của bi chắn ngang đường ống và dòng chảy bị chặn hoàn toàn.

Van bi tay gạt DN15 là dòng van bi vận hành thủ công bằng một tay gạt (còn gọi là tay bướm hoặc tay cần). Ký hiệu DN15 chỉ đường kính danh nghĩa 15mm, tương ứng cỡ ống 1/2 inch (khoảng 21mm), nên trên thị trường van còn được gọi là van bi 1/2 inch hoặc van bi phi 21. Đây là kích thước phổ biến cho các đường nước sinh hoạt, đường khí và đường cấp lưu chất nhỏ trong nhà máy.

Cấu tạo và thông số kỹ thuật của Van Bi Tay Gạt DN15

Một chiếc van bi tay gạt DN15 gồm bốn bộ phận chính. Thân van là phần vỏ chịu áp lực, chứa toàn bộ các chi tiết bên trong, thường được chế tạo từ inox 304, inox 316, đồng, gang hoặc nhựa tùy môi trường làm việc. Viên bi là chi tiết đóng mở dòng chảy, có lỗ khoan xuyên tâm và bề mặt được đánh bóng để giảm ma sát, thường làm bằng inox hoặc đồng mạ crom. 

Gioăng làm kín thường bằng PTFE (Teflon), nằm giữa viên bi và thân van để chống rò rỉ. Cuối cùng là trục van và tay gạt: trục truyền chuyển động xoay từ tay gạt xuống viên bi, còn tay gạt thường bọc nhựa hoặc có vỏ bọc cách nhiệt, đồng thời cho biết vị trí đóng mở của van qua hướng của nó.

Dưới đây là bảng thông số kỹ thuật cho Van bi tay gạt DN15 (loại phổ biến, thân inox 304 hoặc đồng). Thông số thực tế có thể khác nhau tùy hãng và dòng sản phẩm:

Nguyên lý hoạt động của Van Bi Tay Gạt DN15

Nguyên lý của van bi tay gạt DN15 rất đơn giản, và đây cũng là lý do loại van này được dùng phổ biến trong nhiều thiết bị công nghiệp. Khi tay gạt song song với thân van, lỗ khoan của viên bi thẳng hàng với đường ống và van ở trạng thái mở hoàn toàn, lưu chất chảy qua gần như không bị cản trở. Khi người dùng gạt tay 90 độ sao cho vuông góc với thân van, viên bi xoay theo và phần thân đặc của bi chặn dòng chảy, van chuyển sang trạng thái đóng..

Chuyển động xoay một phần tư vòng giúp thao tác rất nhanh, chỉ mất chưa đến một giây. Nhờ gioăng PTFE ép sát vào bề mặt viên bi, van đạt độ kín cao, ít rò rỉ ngay cả sau nhiều lần đóng mở. Vị trí tay gạt cũng cho biết trạng thái van, nên người vận hành nhìn là biết van đang đóng hay mở.

Ưu nhược điểm của sản phẩm của Van Bi Tay Gạt DN15

Về ưu điểm, trước hết van đóng mở nhanh, chỉ cần xoay 90 độ. Độ kín khít cao nhờ gioăng PTFE, nên rất phù hợp khi cần ngắt dòng triệt để. Van có kết cấu đơn giản, ít chi tiết nên bền, ít hỏng hóc và dễ bảo trì. Tổn thất áp suất khi mở hoàn toàn rất thấp vì lòng van thông suốt. Kích thước DN15 nhỏ gọn nên dễ lắp ở những vị trí chật hẹp. Giá thành cũng hợp lý, có nhiều chủng loại vật liệu để lựa chọn.

Tuy vậy, van cũng có một số hạn chế. Van bi không phù hợp để điều tiết lưu lượng chính xác, vì nếu để ở vị trí mở một nửa trong thời gian dài, gioăng và bề mặt bi có thể bị mòn nhanh do dòng chảy xiết. Với đường ống lớn hoặc áp suất rất cao, việc gạt tay có thể nặng hơn và cần thêm bộ truyền động. 

Ngoài ra, nếu lưu chất chứa nhiều cặn bẩn, cặn có thể kẹt giữa bi và gioăng, làm giảm độ kín và độ bền của van. Loại gioăng PTFE cũng bị giới hạn bởi nhiệt độ và áp suất, nên không thích hợp cho điều kiện quá khắc nghiệt.

Ứng dụng của Van Bi Tay Gạt DN15

Nhờ kích thước nhỏ và tính linh hoạt, van bi tay gạt DN15 xuất hiện ở rất nhiều lĩnh vực. Trong dân dụng, van thường được lắp trên đường cấp nước vào nhà, đường nước máy giặt, bình nóng lạnh, bồn nước, bếp gas hoặc hệ thống tưới cây. Với các công trình dùng ống nhựa chịu nhiệt, người dùng có thể chọn thêm van bi ppr để đồng bộ với đường ống PPR, giúp mối nối chắc chắn và hạn chế rò rỉ. Trong công nghiệp, van được dùng cho đường khí nén, đường dầu thủy lực nhỏ, hệ thống hơi nóng, đường lấy mẫu và các nhánh phụ của dây chuyền sản xuất.

Ngành thực phẩm và đồ uống ưa chuộng loại van inox 304 hoặc 316 nhờ khả năng chống ăn mòn và dễ vệ sinh. Ngoài ra, van còn được dùng trong hệ thống xử lý nước, hóa chất nhẹ, phòng cháy chữa cháy phụ trợ và các thiết bị đo lường như đồng hồ áp suất, nơi cần một van cách ly nhỏ gọn để thay thế hoặc bảo trì thiết bị.

Hướng dẫn sử dụng Van Bi Tay Gạt DN15

Để van hoạt động tốt, bạn nên thực hiện theo trình tự sau. Trước khi lắp đặt, hãy kiểm tra vật liệu, áp suất và nhiệt độ của van có phù hợp với lưu chất và hệ thống hay không, đồng thời vệ sinh sạch đầu ống để tránh cặn bẩn lọt vào bên trong. 

Khi lắp, quấn băng tan hoặc dùng keo làm kín vừa đủ vào phần ren, sau đó vặn van vào ống bằng cờ lê đặt đúng vào phần thân van. Không dùng lực quá mạnh hoặc vặn bằng tay gạt, vì có thể làm cong tay, hỏng trục hoặc nứt thân van.

Khi vận hành, muốn mở van thì gạt tay về vị trí song song với thân, còn muốn đóng thì gạt vuông góc. Thao tác nên dứt khoát nhưng đều tay, không giật mạnh. 

Sau khi lắp xong, hãy mở van từ từ cho lưu chất vào và kiểm tra các mối nối xem có rò rỉ hay không. Trong quá trình sử dụng, nên đóng mở van định kỳ, khoảng một đến ba tháng một lần với những van ít dùng, để tránh bi bị kẹt do cặn bám hoặc đóng cứng.

Lưu ý khi sử dụng Van Bi Tay Gạt DN15

Trước hết, hãy chọn đúng vật liệu cho môi trường làm việc. Với nước sinh hoạt, van đồng hoặc inox 304 là đủ, còn với hóa chất, nước biển hoặc môi trường ăn mòn thì nên chọn inox 316. Không nên dùng van bi để điều tiết lưu lượng, hãy để van ở trạng thái mở hoàn toàn hoặc đóng hoàn toàn. Tuyệt đối không dùng van vượt quá áp suất và nhiệt độ cho phép được ghi trên thân van hoặc catalogue.

Khi hệ thống có áp lực, không nên đóng van quá đột ngột nếu đường ống dài, vì có thể gây hiện tượng búa nước, làm hư hỏng van và các thiết bị khác. Nếu thấy van rò rỉ ở trục, bạn có thể siết nhẹ đai ốc trục, còn nếu rò rỉ ở bi hoặc gioăng thì nên thay van hoặc bộ gioăng thay vì tiếp tục sử dụng. 

Với đường ống có nhiều cặn, hãy lắp thêm y lọc phía trước van để bảo vệ gioăng và viên bi. Cuối cùng, nên mua van từ nhà cung cấp uy tín, có đầy đủ chứng chỉ chất lượng, và kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các dấu hiệu hao mòn, giúp hệ thống luôn an toàn và tiết kiệm chi phí bảo trì.