Van bướm tay gạt DN100

Van bướm tay gạt DN100 là gì

Van bướm tay gạt DN100 là loại van công nghiệp dùng để đóng, mở hoặc điều tiết lưu lượng dòng chảy trong đường ống có đường kính danh nghĩa 100mm, tương đương 4 inch. Tên gọi “van bướm” xuất phát từ hình dáng của đĩa van, giống đôi cánh bướm xoay quanh một trục cố định đặt giữa lòng ống. 

Phần “tay gạt” chỉ cơ cấu vận hành bằng tay, là một cần gạt kim loại được người dùng bẻ trực tiếp để xoay đĩa van, không cần motor điện hay khí nén. Nhờ thiết kế gọn nhẹ, giá thành hợp lý và thao tác nhanh, dòng van này được dùng rất phổ biến trong hệ thống cấp thoát nước, phòng cháy chữa cháy, xử lý nước thải, thực phẩm, hóa chất nhẹ và nhiều ngành công nghiệp khác. 

Trong các cỡ van, DN100 thuộc nhóm kích thước trung bình, đủ lớn để đáp ứng lưu lượng của nhiều tuyến ống nhánh nhưng vẫn đủ nhỏ để một người có thể thao tác bằng tay gạt dễ dàng, không cần đến hộp số tay quay như các cỡ lớn từ DN200 trở lên.

Cấu tạo và thông số kỹ thuật của Van bướm tay gạt DN100

Một chiếc van bướm tay gạt DN100 tiêu chuẩn gồm các bộ phận chính là thân van, đĩa van, trục van, gioăng làm kín và tay gạt. Thân van thường được đúc nguyên khối từ gang xám, gang cầu, thép đúc WCB hoặc inox CF8/CF8M tùy môi trường làm việc. 

Gang cầu là lựa chọn phổ biến nhất vì cân bằng tốt giữa độ bền, khả năng chịu áp và chi phí, thân van thường được sơn epoxy chống gỉ. Đĩa van có dạng tròn, mỏng dần về hai mép để giảm sức cản dòng chảy và có thể làm bằng gang cầu mạ niken, inox 304, inox 316 hoặc đồng nhôm, trong đó inox được ưu tiên khi cần chống ăn mòn. Trục van truyền chuyển động từ tay gạt xuống đĩa, thường chế tạo từ inox 410, 420 hoặc 304 để chịu được lực xoắn và hạn chế gỉ sét. 

Gioăng làm kín, còn gọi là seat, bao quanh mép trong của thân van và là bộ phận quyết định khả năng chịu nhiệt cũng như loại lưu chất có thể sử dụng, với các vật liệu thông dụng gồm EPDM, NBR, Viton và PTFE. Cuối cùng là tay gạt, làm từ gang, thép hoặc hợp kim nhôm, được bọc nhựa ở phần nắm tay, đi kèm bản răng định vị với khoảng 10 vị trí để khóa van ở góc mở mong muốn.

Bảng thông số kỹ thuật Van bướm tay gạt DN100

Nguyên lý hoạt động của Van bướm tay gạt DN100

Van bướm tay gạt hoạt động theo cơ chế xoay một phần tư vòng, tức là chỉ cần xoay đĩa van 90 độ là chuyển được từ trạng thái đóng hoàn toàn sang mở hoàn toàn. Khi tay gạt song song với đường ống, đĩa van nằm dọc theo chiều dòng chảy, tạo ra khe hở lớn nhất để lưu chất đi qua với ít cản trở. Khi bẻ tay gạt vuông góc với đường ống, đĩa van xoay đến vị trí nằm ngang so với dòng chảy và ép sát vào gioăng cao su đàn hồi, chặn kín dòng lưu chất. 

Lực xoay từ tay người dùng được truyền qua trục van xuống đĩa, giúp thao tác diễn ra nhanh, chỉ mất vài giây. Ở các vị trí trung gian, đĩa van chỉ mở một phần nên dòng chảy bị thu hẹp, nhờ đó người vận hành có thể điều tiết lưu lượng ở mức tương đối. Bản răng định vị trên tay gạt giữ cố định góc mở, tránh việc đĩa bị xoay lệch do rung động hay áp lực dòng chảy. Cần nhớ rằng đây là cơ cấu điều tiết thô, nếu cần kiểm soát lưu lượng chính xác thì nên chọn van điều khiển chuyên dụng.

Ưu điểm và nhược điểm của Van bướm tay gạt DN100

Ưu điểm lớn nhất của van bướm tay gạt DN100 là cấu tạo đơn giản, kích thước nhỏ gọn và trọng lượng nhẹ hơn nhiều so với van cổng hay van bi cùng kích thước, nên dễ vận chuyển, lắp đặt và tiết kiệm không gian, nhất là ở những vị trí chật hẹp. Thao tác đóng mở chỉ cần một cú bẻ tay, rất thuận tiện trong tình huống cần cô lập đường ống khẩn cấp. 

Giá thành thấp, chi phí bảo trì ít vì ít chi tiết chuyển động và bộ phận hao mòn chủ yếu chỉ là gioăng, vốn dễ thay thế. Van cũng có tổn thất áp suất thấp khi mở hoàn toàn, đồng thời đa dạng về vật liệu nên có thể thích ứng với nhiều loại môi chất từ nước sạch, nước thải đến khí và một số hóa chất loại nhẹ.

Bên cạnh đó, sản phẩm vẫn có những hạn chế nhất định. Đĩa van luôn nằm giữa dòng chảy ngay cả khi mở hoàn toàn nên vẫn gây cản trở nhỏ, và không phù hợp với các đường ống cần thông nòng để thông rửa bằng thiết bị cạo ống. Khả năng làm kín phụ thuộc nhiều vào chất lượng gioăng, nếu gioăng lão hóa, bị mài mòn hoặc dùng sai loại với hóa chất thì van sẽ rò rỉ. 

Dải áp suất và nhiệt độ làm việc cũng hạn chế hơn so với các loại van bi hay van cầu chuyên dụng. Ngoài ra, khi điều tiết ở góc mở nhỏ trong thời gian dài, dòng chảy tốc độ cao có thể làm mòn đĩa và gioăng nhanh hơn, và việc bẻ tay gạt đột ngột có thể gây hiện tượng búa nước trong hệ thống.

Ứng dụng của Van bướm tay gạt DN100

Nhờ tính linh hoạt, van bướm tay gạt DN100 xuất hiện trong rất nhiều lĩnh vực. Trong hệ thống cấp nước sinh hoạt và công nghiệp, van thường được đặt trên các tuyến ống nhánh để phân vùng, sửa chữa mà không phải ngừng toàn bộ hệ thống.

Trong hệ thống xử lý nước thải và nước sạch tại các nhà máy, van dùng để cô lập bể, bơm và đường ống dẫn. Hệ thống phòng cháy chữa cháy cũng sử dụng loại van này, thường kèm công tắc giám sát, để kiểm soát dòng nước tới các cụm chữa cháy. 

Ngoài ra, van còn có mặt trong hệ thống điều hòa không khí trung tâm (chiller), tuyến nước làm mát, ngành thực phẩm và đồ uống với dòng van inox, hệ thống tưới tiêu nông nghiệp, ao nuôi thủy sản, cũng như các đường ống khí nén, khí gas hoặc hóa chất nhẹ khi chọn đúng vật liệu gioăng. Với tòa nhà cao tầng, loại van này đặc biệt được ưa chuộng nhờ gọn nhẹ và dễ lắp trong hộp kỹ thuật.

Hướng dẫn sử dụng Van bướm tay gạt DN100

Trước khi lắp đặt, cần kiểm tra thông số trên thân van để chắc chắn phù hợp với đường ống về kích thước, áp suất, nhiệt độ và loại lưu chất. Bề mặt mặt bích phải được vệ sinh sạch, không còn cặn bẩn, mảnh hàn hoặc gờ sắc có thể làm hỏng gioăng. 

Khi lắp, hãy đặt van vào giữa hai mặt bích ở trạng thái mở nhẹ khoảng 10 đến 15 độ để đĩa van không va vào mặt bích khi siết, sau đó căn chỉnh cho van nằm đồng tâm với ống. Bulong được siết đều theo thứ tự chéo, từng bước nhỏ để lực ép phân bố đồng đều lên gioăng. Sau khi siết xong, bẻ thử tay gạt vài lần từ vị trí đóng đến mở để chắc chắn đĩa van xoay trơn tru và không chạm vào mặt bích.

Khi vận hành, để mở van hãy xoay tay gạt cho song song với đường ống, để đóng van thì xoay vuông góc. Nên thao tác dứt khoát nhưng không dùng lực quá mạnh hoặc giật mạnh. Nếu muốn điều tiết lưu lượng, hãy kéo tay gạt đến vị trí mong muốn rồi gài vào khấc định vị trên bản răng. Sau lắp đặt, nên chạy thử hệ thống ở áp suất thấp, kiểm tra các điểm kết nối xem có rò rỉ không rồi mới tăng dần đến áp suất làm việc.

Lưu ý khi sử dụng Van bướm tay gạt DN100

Điều quan trọng đầu tiên là chọn đúng vật liệu cho từng môi trường. Gioăng EPDM phù hợp với nước và hóa chất nhẹ nhưng không dùng cho dầu mỡ, trong khi NBR lại phù hợp với dầu và nhiên liệu. Với môi trường có tính ăn mòn mạnh hoặc yêu cầu vệ sinh cao, nên chọn đĩa và trục inox 316. Không vận hành van vượt quá áp suất và nhiệt độ cho phép được ghi trên thân van, vì điều này làm gioăng nhanh biến dạng và rò rỉ.

Nên tránh bẻ tay gạt quá đột ngột, nhất là trên các đường ống có áp lực cao, để hạn chế hiện tượng búa nước gây hư hỏng đường ống và thiết bị. Nếu van không được sử dụng thường xuyên, cần định kỳ đóng mở thử để tránh tình trạng gioăng dính chặt vào đĩa, gây kẹt khi cần dùng đến. 

Việc bảo dưỡng định kỳ gồm kiểm tra rò rỉ ở trục van, vệ sinh cặn bẩn, bôi trơn trục và thay gioăng khi thấy dấu hiệu chai cứng hoặc rách. Khi cần tháo van để sửa chữa, phải giảm áp và xả hết lưu chất trong đoạn ống trước. Cuối cùng, hãy ưu tiên mua van từ nhà cung cấp uy tín, có chứng chỉ xuất xưởng (CO, CQ) rõ ràng, vì chất lượng gioăng và độ chính xác gia công đĩa van ảnh hưởng trực tiếp đến độ kín và tuổi thọ của sản phẩm trong suốt quá trình sử dụng.