Van bi nhựa rắc co đôi

Van bi nhựa rắc co đôi là gì?

Van bi nhựa rắc co đôi (còn gọi là van bi nhựa 2 đầu rắc co, tên tiếng Anh là double union plastic ball valve) là loại van bi có thân và bi làm từ nhựa kỹ thuật như PVC-U, CPVC, PP hoặc PVDF. Điểm nổi bật nằm ở hai đầu van có hai đai ốc rắc co (union), giúp van kết nối với đường ống ở cả hai phía.

Nhờ thiết kế này, người dùng chỉ cần vặn lỏng hai đai ốc là có thể tháo toàn bộ phần thân van ra khỏi đường ống để vệ sinh, kiểm tra hoặc thay thế gioăng, mà không phải cắt ống hay tháo dỡ cả hệ thống. Đây là lợi thế lớn so với van bi nhựa dán keo liền khối thông thường, vốn chỉ thay được bằng cách cắt bỏ rồi nối lại. Loại van bi nhựa chính hãng này thường được dùng để đóng, mở hoặc chặn dòng chảy, ít dùng để điều tiết lưu lượng chính xác.

Cấu tạo và thông số kỹ thuật của Van bi nhựa rắc co đôi

Một chiếc van bi nhựa rắc co đôi gồm các bộ phận chính sau. Thân van là phần vỏ chịu áp lực, chứa viên bi bên trong. Viên bi có lỗ xuyên tâm, được gia công nhẵn để giảm ma sát và hạn chế rò rỉ. Hai vòng đệm bi (seat), thường làm bằng PTFE (Teflon), ôm sát hai bên viên bi để tạo độ kín. 

Gioăng O-ring bằng EPDM hoặc FPM (Viton) đảm bảo kín ở trục van và các mối nối rắc co. Hai đai ốc rắc co cùng hai đầu nối (đầu hàn dán hoặc đầu ren) tạo nên kết nối với ống. Cuối cùng là tay gạt hoặc tay cầm tròn gắn với trục van để người dùng xoay đóng mở.

Dưới đây là bảng thông số kỹ thuật  cho van bi nhựa rắc co đôi (double union). 

Thông số thực tế có thể khác nhau tùy nhà sản xuất và vật liệu.

Gợi ý khi đưa vào bài viết:

• Nên ghi rõ áp suất giảm dần khi nhiệt độ tăng, ví dụ uPVC ở 60°C chỉ chịu được khoảng 40% áp suất danh định.
• Có thể thêm bảng tra kích thước DN theo mm và inch (DN15 = 1/2", DN20 = 3/4", DN25 = 1", DN32 = 1-1/4", DN40 = 1-1/2", DN50 = 2") nếu muốn bài chi tiết hơn.
• Nếu bạn bán một thương hiệu cụ thể (ví dụ Takizawa, Asahi, Hanwha, Georg Fischer), hãy gửi tôi thông số hãng để tôi điều chỉnh cho đúng.

Nguyên lý hoạt động của Van bi nhựa rắc co đôi

Nguyên lý của van khá đơn giản. Bên trong thân van, viên bi có lỗ xuyên tâm được gắn với trục van và tay gạt. Khi tay gạt song song với đường ống, lỗ của viên bi thẳng hàng với dòng chảy, chất lỏng đi qua gần như không bị cản trở và van ở trạng thái mở hoàn toàn. 

Khi xoay tay gạt một góc 90 độ, phần thân đặc của viên bi chắn ngang đường ống, dòng chảy bị chặn và van đóng kín nhờ hai vòng đệm PTFE ép sát vào mặt bi.

Chỉ cần một phần tư vòng quay là hoàn tất thao tác đóng mở, nên van thao tác nhanh và dễ nhận biết trạng thái dựa vào vị trí tay gạt. Phần rắc co không tham gia vào quá trình đóng mở, mà có nhiệm vụ siết chặt và làm kín thân van với đường ống, đồng thời cho phép tháo rời khi cần bảo trì.

Ưu điểm và nhược điểm của Van bi nhựa rắc co đôi

Về ưu điểm, trước hết là khả năng tháo lắp thuận tiện: chỉ cần mở hai đai ốc là lấy được van ra, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí bảo trì. Vật liệu nhựa có khả năng chống ăn mòn tốt trước axit, kiềm, muối và nhiều loại hóa chất, không bị gỉ sét như van kim loại. Van có trọng lượng nhẹ, dễ vận chuyển và lắp đặt trên cao hay ở không gian hẹp. 

Thao tác đóng mở nhanh, nhẹ tay, độ kín tốt nhờ gioăng PTFE và EPDM. Ngoài ra, giá thành thấp hơn đáng kể so với van inox hay van hợp kim chịu hóa chất, nên rất phù hợp cho các dự án cần tối ưu chi phí.

Về nhược điểm, van nhựa có khả năng chịu áp lực và nhiệt độ thấp hơn van kim loại, nên không phù hợp với hơi nóng hoặc hệ thống áp suất cao. Nhựa PVC dễ lão hóa khi tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng và tia UV trong thời gian dài, dẫn đến giòn và nứt. 

Van cũng không chịu được va đập mạnh hay siết quá lực. Bên cạnh đó, chủng loại nhựa phải được chọn đúng với môi chất, nếu dùng sai vật liệu van có thể bị phồng, mềm hoặc hỏng nhanh. Vì vậy, để hạn chế những rủi ro này, bạn nên ưu tiên chọn van bi tay vặn chính hãng có thông số kỹ thuật, vật liệu và áp suất làm việc rõ ràng, phù hợp với điều kiện sử dụng thực tế.

Ứng dụng của van bi nhựa rắc co đôi

Nhờ ưu điểm chống ăn mòn và dễ bảo trì, van được dùng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực. Trong hệ thống cấp thoát nước dân dụng và công nghiệp, van dùng để đóng mở nước sạch, nước sinh hoạt, nước tưới tiêu, trong đó van bi nhựa 2 đầu rắc co chính hãng là lựa chọn phổ biến nhờ lắp đặt nhanh và dễ tháo rời khi cần vệ sinh, thay thế. Trong xử lý nước và nước thải, van có mặt ở các trạm xử lý, hệ thống lọc RO, bể châm hóa chất.

Ngành nuôi trồng thủy sản, đặc biệt là nuôi tôm cá trong môi trường nước mặn hoặc lợ, ưa chuộng loại van này vì không bị gỉ do muối. Ngoài ra, van còn xuất hiện trong ngành hóa chất, mạ điện, dệt nhuộm, thực phẩm và đồ uống ở mức nhiệt độ cho phép, cũng như trong hồ bơi, hệ thống tưới nông nghiệp và nhà màng công nghệ cao.

Hướng dẫn sử dụng của Van bi nhựa rắc co đôi

Trước khi lắp đặt, cần chọn đúng kích thước van tương ứng với đường ống, đồng thời kiểm tra vật liệu có phù hợp với môi chất và nhiệt độ vận hành. Với van đầu dán keo, hãy tháo hai đai ốc và đầu nối ra khỏi thân van, làm sạch đầu ống, bôi keo dán PVC chuyên dụng lên đầu ống và mặt trong của đầu nối, ghép lại và giữ cố định theo thời gian khô keo mà nhà sản xuất khuyến cáo. 

Sau khi keo đã khô hoàn toàn, lắp thân van vào giữa hai đầu nối, đặt đúng vị trí gioăng rồi siết đai ốc rắc co đều tay hai bên. Với van đầu ren, nên quấn băng tan vừa đủ và không siết quá chặt.

Khi vận hành, xoay tay gạt 90 độ để đóng hoặc mở van, thao tác nhẹ nhàng và dứt khoát. Sau khi lắp xong, nên mở van từ từ và thử áp để kiểm tra rò rỉ ở các mối nối trước khi đưa hệ thống vào hoạt động chính thức. Khi cần bảo trì, hãy đóng van, xả hết áp và chất lỏng trong đường ống, sau đó vặn lỏng hai đai ốc rắc co để tháo thân van ra vệ sinh hoặc thay gioăng.

Lưu ý khi sử dụng của Van bi nhựa rắc co đôi

Để van bền và an toàn, người dùng cần ghi nhớ một số điểm quan trọng. Không sử dụng van vượt quá áp suất và nhiệt độ cho phép được ghi trên thân hoặc catalogue. Tránh lắp van ở nơi bị nắng chiếu trực tiếp, nếu bắt buộc thì nên che chắn hoặc sơn bảo vệ. 

Khi siết đai ốc rắc co chỉ nên dùng tay hoặc siết nhẹ bằng dụng cụ chuyên dụng, tránh dùng cờ lê siết mạnh vì dễ làm nứt đai ốc nhựa. Không dùng van cho khí nén hoặc hơi nóng nếu nhà sản xuất không cho phép, vì nhựa vỡ dưới áp suất khí có thể gây nguy hiểm.

Cần đóng mở van đều đặn, không nên để van đóng hoặc mở cố định quá lâu vì viên bi và gioăng có thể bị dính, gây khó thao tác. Tránh đóng van đột ngột trên đường ống có lưu lượng lớn để hạn chế hiện tượng búa nước làm hư hại van và đường ống. Cuối cùng, hãy mua van từ nhà cung cấp uy tín, có thông số rõ ràng và chế độ bảo hành, đồng thời kiểm tra định kỳ gioăng, tay gạt và các mối nối để kịp thời thay thế khi có dấu hiệu hao mòn.